ვარსკვლავური შეჯახებები: როგორ ჩნდებიან „შეუძლებელი“ შავი ხვრელები
კოსმოსური საიდუმლოს ახალი ახსნა
ჯეიმს ვების სახელობის კოსმოსური ტელესკოპის (JWST) მიერ აღმოჩენილმა ფენომენებმა, რომლებსაც ასტრონომები „პატარა წითელ წერტილებს“ (Little Red Dots) უწოდებენ, მეცნიერები დიდი ხანია დააფიქრა. ახალი კვლევის თანახმად, ამ იდუმალი ობიექტებისა და ადრეული სამყაროს სუპერმასიური შავი ხვრელების სწრაფი ზრდის უკან, შესაძლოა, ვარსკვლავთა ხშირი და კატასტროფული შეჯახებები იდგეს.
კალიფორნიის უნივერსიტეტის (UCLA) მკვლევართა ჯგუფმა ადრეული სამყაროს კომპიუტერული სიმულაციები ჩაატარა. შედეგებმა აჩვენა, რომ კოსმოსის ჩამოყალიბების საწყის ეტაპზე ვარსკვლავური სისტემები იმდენად მჭიდროდ იყო შეკრული, რომ ვარსკვლავებს შორის შეჯახება ჩვეულებრივი მოვლენა გახლდათ. თუ შეჯახება ნელი ტემპით მიმდინარეობდა, ვარსკვლავები ერთიანდებოდნენ და წარმოქმნიდნენ გიგანტურ, ზემასიურ ვარსკვლავებს, რომლებიც სიცოცხლის ბოლოს შავ ხვრელებად კოლაფსირებდნენ.
შავი ხვრელების დაბადება
ასტრონომიისთვის ერთ-ერთ მთავარ თავსატეხს წარმოადგენდა ის ფაქტი, რომ სუპერმასიური შავი ხვრელები სამყაროს არსებობიდან მილიარდ წელზე ნაკლებ დროში უკვე არსებობდნენ. ჩვეულებრივი მოდელების მიხედვით, მათ ამ ზომამდე მისაღწევად გაცილებით მეტი დრო უნდა დასჭირვებოდათ. UCLA-ს მკვლევარი კლერ უილიამსი განმარტავს, რომ სიმულაციების ყველაზე უცნაური შედეგი ისაა, რომ ვარსკვლავები მრავალჯერადად ერთიანდებიან და ქმნიან ვარსკვლავს, რომლის მასაც მთელი ვარსკვლავური გროვის მასის ტოლია. სწორედ ასეთი „ურჩხულები“ ხდებიან შუალედური მასის შავი ხვრელების თესლი, რომლებიც შემდგომში სუპერმასიურ შავ ხვრელებად გარდაიქმნებიან.
თანამედროვე გალაქტიკების ცენტრებში მსგავსი პროცესები აღარ ხდება. მიზეზი მარტივია: იქ უკვე არსებობს სუპერმასიური შავი ხვრელები, რომელთა გრავიტაცია ვარსკვლავებს აჩქარებს, რაც შეჯახებებს დამანგრეველ და არა კონსტრუქციულ ხასიათს აძლევს. თუმცა, ადრეულ სამყაროში გარემო სრულიად განსხვავებული და ქაოსური იყო.
რა არის „პატარა წითელი წერტილები“?
„პატარა წითელი წერტილები“, რომლებიც JWST-მ აღმოაჩინა, სამყაროს 2 მილიარდი წლის ასაკის მიღწევის შემდეგ გაქრა. მკვლევართა აზრით, ეს ობიექტები შესაძლოა სწორედ ის მჭიდრო ვარსკვლავური გროვებია, სადაც ეს ინტენსიური შეჯახებები ხდებოდა. როდესაც სამყარო გაფართოვდა და გაცივდა, ამ რეგიონებმა წონასწორობა და სტაბილურობა შეიძინეს, რამაც „წითელი წერტილების“ არსებობისთვის საჭირო ექსტრემალური პირობები გააქრო.
ეს კვლევა, რომელიც ჟურნალ Astrophysical Journal-ში გამოქვეყნდა, მეცნიერებს ეხმარება უკეთ გაიგონ, როგორ გადაიქცა ქაოსური ადრეული კოსმოსი ჩვენთვის ცნობილ მოწესრიგებულ გალაქტიკურ სტრუქტურებად. ქართველი ასტრონომიის მოყვარულებისთვის ეს მნიშვნელოვანი სიახლეა, რადგან ის გვიჩვენებს, თუ რამდენად დინამიკური და ცვალებადი იყო სამყარო თავისი არსებობის გარიჟრაჟზე.