TOI-561 b: კოსმოსური ჯოჯოხეთი, სადაც წელიწადი 11 საათში გადის
ახალი აღმოჩენა კოსმოსის სიღრმეში
ასტრონომებმა James Webb-ის კოსმოსური ტელესკოპის (JWST) მეშვეობით შეისწავლეს ეგზოპლანეტა TOI-561 b, რომელიც დედამიწიდან დაახლოებით 280 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ეს „სუპერ-დედამიწა“ თავისი ვარსკვლავის გარშემო იმდენად ახლოს მოძრაობს, რომ სრული ორბიტის დასასრულებლად მას სულ რაღაც 11 საათი სჭირდება. ეს ნიშნავს, რომ ამ პლანეტაზე „წელიწადი“ იმაზე სწრაფად გადის, ვიდრე დედამიწაზე ერთი ჩვეულებრივი დღე-ღამე.
ჯოჯოხეთური გარემო და სილიკატური ღრუბლები
TOI-561 b-ს ზედაპირზე ტემპერატურა 1800 გრადუს ცელსიუსს აჭარბებს. ასეთი ექსტრემალური სიცხის გამო, მეცნიერები თავდაპირველად ვარაუდობდნენ, რომ პლანეტას ატმოსფერო საერთოდ არ ექნებოდა. თუმცა, 37-საათიანი დაკვირვების შედეგად, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ პლანეტა დაფარულია აორთქლებული სილიკატური მინერალების ღრუბლებით. ეს ნივთიერებები იმავე ოჯახს მიეკუთვნება, რასაც კვარცი და ქვიშა, რაც პლანეტას მზის შუქის ასახვაში ეხმარება.
პლანეტა „ტიდურად ჩაკეტილია“ (tidally locked), რაც იმას ნიშნავს, რომ ის თავისი ვარსკვლავის მიმართ ყოველთვის ერთი მხარითაა მიბრუნებული. შედეგად, ერთ მხარეს მუდმივად მცხუნვარე დღეა, ხოლო მეორე მხარეს — მარადიული ღამე. კვლევის ავტორების თქმით, პლანეტა მასზე დაცემული სინათლის დაახლოებით 75%-ს ირეკლავს, რაც მას ვენერას მსგავსად ერთ-ერთ ყველაზე არეკვლად ობიექტად აქცევს ჩვენს სამყაროში.
რა იმალება ატმოსფეროს მიღმა?
მკვლევრები ამჟამად ცდილობენ გაარკვიონ, რისგან შედგება ეს უცნაური ატმოსფერო. ერთ-ერთი ვერსიით, ეს შეიძლება იყოს ვენერას მსგავსი ნახშირორჟანგის მკვრივი ფენა, ან იუპიტერის მთვარის, იოს მსგავსი გოგირდის დიოქსიდის საბანი, რაც პლანეტაზე არსებულ აქტიურ ვულკანიზმზე მიუთითებდა.
„მომდევნო დიდი კითხვა, რომელზეც პასუხს ვეძებთ, არის ის, თუ როგორ ახერხებს ასეთი მაღალი ტემპერატურის მქონე პლანეტა ატმოსფეროს შენარჩუნებას მილიარდობით წლის განმავლობაში“, — აცხადებენ მკვლევრები. მომდევნო დაკვირვებები James Webb-ის ტელესკოპით, სავარაუდოდ, საშუალებას მოგვცემს უკეთ გავიგოთ ამ კოსმოსური ჯოჯოხეთის ქიმიური შემადგენლობა და მისი ევოლუციის ისტორია. ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ სამყარო სავსეა ისეთი გარემო პირობებით, რომლებიც ჩვენი წარმოდგენისთვის ზღვარს მიღმაა.