სექსუალური ძალადობა და ონლაინ ბულინგი: რატომ არის ეს სიტყვის თავისუფლების საკითხი
ციფრული დევნა როგორც იარაღი
ბოლო პერიოდში ინტერნეტსივრცეში კიდევ ერთხელ გამოიკვეთა სოციალური მედიის ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო ტენდენცია: მსხვერპლის საჯარო დევნა (doxing). მას შემდეგ, რაც Cornell-ის უნივერსიტეტის ყოფილმა სტუდენტმა, რომელიც ცნობილია როგორც Jane Doe, საჯაროდ დაადანაშაულა უნივერსიტეტის სტუდენტური გაერთიანების, Chi Phi-ს შვიდი წევრი 2024 წელს განხორციელებულ სექსუალურ ძალადობაში, ინტერნეტში მყისიერად დაიწყო მისი პერსონალური მონაცემების გავრცელების კამპანია. სხვადასხვა პროვოკატორი და ანონიმური მომხმარებელი ცდილობს, მსხვერპლის ვინაობა საჯაროდ გაასაჯაროოს, რაც თავისთავად ძალადობის ახალი ფორმაა.
სიტყვის თავისუფლების არასწორი ინტერპრეტაცია
Cyber Civil Rights Initiative-ის (CCRI) პრეზიდენტი და სამართლის პროფესორი Mary Anne Franks-ი ამტკიცებს, რომ მსგავსი ქმედებები ხშირად იმალება „სიტყვის თავისუფლების“ ფარის ქვეშ. მისი თქმით, არსებობს კულტურული ფეტიშიზაცია გამოხატვის თავისუფლების აბსტრაქტული ცნების მიმართ, რაც ხშირად რეალურ ადამიანურ უსაფრთხოებას ეწინააღმდეგება. როდესაც ინდივიდები საკუთარ აგრესიულ ქმედებებს პირველი შესწორებით ან სიტყვის თავისუფლებით ამართლებენ, ისინი ფაქტობრივად ახდენენ საუბრის დეჰუმანიზაციას და მსხვერპლის ხმის ჩახშობას.
Franks-ი ხაზს უსვამს, რომ სექსუალური ძალადობა არ არის მხოლოდ ფიზიკური დანაშაული; ეს არის საკომუნიკაციო პრობლემაც. როდესაც საზოგადოება ან პლატფორმები უმოქმედობას იჩენენ, ისინი გზავნიან მესიჯს, რომ ქალების ხმა და უსაფრთხოება მეორეხარისხოვანია. ეს პრობლემა განსაკუთრებით მწვავედ დგას ისეთ დახურულ ჯგუფებში, როგორიცაა სტუდენტური საძმოები (fraternities), სადაც მამაკაცური პრივილეგიები და ჯგუფური სოლიდარობა ხშირად ძალადობის წახალისებაში გადადის.
ტექნოლოგია როგორც დეჰუმანიზაციის ინსტრუმენტი
Cornell-ის საქმეში Snapchat-ის როლი განსაკუთრებით საგანგაშოა. სარჩელის მიხედვით, ერთ-ერთმა მოძალადემ მსხვერპლის ინტიმური ფოტო გაავრცელა დაჯგუფებაში, რათა სხვა წევრებიც მიეზიდა ოთახში. ეს ქმედება ქალის სხეულის ნივთად ქცევას და მის დეჰუმანიზაციას ნიშნავს. ციფრული პლატფორმები, რომლებიც „ეფემერულ“ (დროებით) კომუნიკაციას გვთავაზობენ, ხშირად ქმნიან დაუსჯელობის განცდას, რაც აგრესიულ ქცევას კიდევ უფრო „გეიმიფიცირებულს“ ხდის.
Franks-ის განმარტებით, ტერმინოლოგიაც კი მნიშვნელოვანია: „გამოსახულებაზე დაფუძნებული სექსუალური ძალადობა“ (image-based sexual abuse) უფრო ზუსტი ტერმინია, ვიდრე მოძველებული „შურისძიების პორნოგრაფია“. ეს უკანასკნელი ხშირად მსხვერპლს ადანაშაულებს, მაშინ როდესაც პრობლემა არის თანხმობის (consent) სრული არარსებობა — იქნება ეს სექსუალურ აქტზე, გადაღებაზე თუ ფოტოს გავრცელებაზე.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი
ეს შემთხვევა გვაჩვენებს, რომ ტექნოლოგიური პროგრესი და სოციალური მედიის განვითარება ავტომატურად არ ნიშნავს უსაფრთხო გარემოს. საქართველოშიც, სადაც ციფრული პლატფორმები ყოველდღიური ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია, მსგავსი ტიპის ონლაინ დევნა და პერსონალური მონაცემების გასაჯაროება სერიოზულ გამოწვევად რჩება. მნიშვნელოვანია საზოგადოებამ გაიაზროს, რომ სიტყვის თავისუფლება არ ნიშნავს სხვისი უფლებების შელახვის ან ძალადობის წახალისების ლეგიტიმაციას.