როგორ ჟღერს სამყაროს იდუმალი სიგნალები: კოსმოსური აფეთქებები მუსიკად

კოსმოსური ფენომენი ადამიანური სმენისთვის

სწრაფი რადიოიმპულსები (FRB - Fast Radio Bursts) სამყაროს ერთ-ერთ ყველაზე ამოუცნობ და ენერგიულ მოვლენად ითვლება. ეს არის რადიოტალღების ხანმოკლე, წამის მეათასედში მომხდარი აფეთქება, რომელიც თავისი სიმძლავრით ხშირად მთელ გალაქტიკებსაც კი აჭარბებს. 2007 წელს აღმოჩენის შემდეგ, მეცნიერებმა ათასობით ასეთი სიგნალი დააფიქსირეს, თუმცა მათი ზუსტი წარმოშობის ბუნება დღემდე კვლევის საგანია. მიჩნეულია, რომ ამ მოვლენების უკან მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავები ან მაგნიტარები დგანან.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს სიგნალები ჩვენს პლანეტამდე აღწევს, მათი დანახვა ან მოსმენა ჩვეულებრივი გზით შეუძლებელია. თუმცა, ხელოვანმა ენდრიუ მელქიორმა და MIT-ის ფიზიკოსმა კიოში მასუიმ გადაწყვიტეს, მონაცემები ხმოვან სიგნალებად გარდაექმნათ. შედეგად, ფინეთის ქალაქ ოულუს საკათედრო ტაძარში მოეწყო უნიკალური ინსტალაცია სახელწოდებით „The Logos“, სადაც კოსმოსური სიგნალები სპეციალური აკუსტიკური სისტემის საშუალებით „ცოცხლდება“.

როგორ გარდაიქმნება სინათლე ხმად

პროექტისთვის გამოყენებული მონაცემები კანადური ტელესკოპის, CHIME-ის (Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment) მიერ 2018-2023 წლებში იყო შეგროვებული. ამ პერიოდში ტელესკოპმა 3 641 წყაროდან 4 539 აფეთქება დააფიქსირა. ინსტალაციის ფარგლებში, თითოეული სიგნალის სტრუქტურა მუსიკალურ ტონალობებად არის გარდაქმნილი და 12 დინამიკის საშუალებით ვრცელდება ტაძრის სივრცეში.

მსმენელებს შეუძლიათ გაიგონონ სხვადასხვა ბგერა: ზოგიერთი სიგნალი შორეულ გუგუნს ჰგავს, ზოგი კი სტვენას ან წყვეტილ პულსაციას. განსაკუთრებით საინტერესოა ფიზიკური ასპექტი – სიგნალები კოსმოსური გაზის გავლისას იცვლება, რაც ხმოვან ჩანაწერში აისახება როგორც სიხშირის თანდათანობითი დაწევა. ეს ბგერები, ფაქტობრივად, არის 50 მილიონიდან 9 მილიარდ წლამდე ასაკის „ექო“ შორეული წარსულიდან.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი

ამგვარი პროექტები მეცნიერებასა და ხელოვნებას შორის ხიდს აგებს. მეცნიერული კვლევები, მათ შორის James Webb-ის ტელესკოპის დაკვირვებები, ადასტურებს, რომ ეს სიგნალები ხშირად ახალგაზრდა, ვარსკვლავთწარმომქმნელი გალაქტიკებიდან მოდის. ეს ფაქტი ამყარებს თეორიას, რომ FRB-ები მაგნიტარების (ძლიერი მაგნიტური ველის მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავები) აქტივობას უკავშირდება.

21 ნოემბერს ოულუს ტაძარში დაგეგმილია განსაკუთრებული პერფორმანსი, სადაც 30 მომღერალი კოსმოსურ სიგნალებს „უპასუხებს“. ეს ინსტალაცია არა მხოლოდ ესთეტიკურ სიამოვნებას გვანიჭებს, არამედ გვეხმარება გავაცნობიეროთ სამყაროს მასშტაბი და ის რთული გზა, რომელსაც ინფორმაცია ჩვენამდე მოსაღწევად გადის. მიუხედავად იმისა, რომ კოსმოსური მოვლენები ჩვენგან მილიარდობით სინათლის წლითაა დაშორებული, მათი „მოსმენა“ გვაახლოებს იმ სამყაროსთან, რომლის ნაწილიც ჩვენც ვართ.