როგორ მოატყუა Elizabeth Holmes-მა მსოფლიო მედია: Theranos-ის საქმე
როგორ იქცა Theranos-ი მედიის საყვარელ სტარტაპად და რატომ ვერ შეამჩნიეს ჟურნალისტებმა სიმართლე?
ილუზია ინოვაციის შესახებ
2014 წელს Elizabeth Holmes-ი ტექნოლოგიური სამყაროს ახალი სახე იყო. მისი კომპანია Theranos-ი გვპირდებოდა სამედიცინო რევოლუციას — სისხლის ანალიზის ჩატარებას სულ რამდენიმე წვეთი სისხლით. იმ პერიოდში, როდესაც სილიკონის ველი (Silicon Valley) ისეთი გიგანტების წარმატებით იყო გაბრუებული, როგორებიც Tesla, Airbnb და Twitter არიან, Theranos-ის იდეა იდეალურად ჯდებოდა ინოვაციების საერთო ნარატივში. წამყვანი მედიასაშუალებები, მათ შორის WIRED, Fortune და The New Yorker, ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ Holmes-ის პროფილების მომზადებაში, მას „შემდეგ Steve Jobs-ს“ უწოდებდნენ.
თუმცა, როგორც მოგვიანებით გაირკვა, ეს ყველაფერი მხოლოდ კარგად გათვლილი თაღლითობა იყო. სისხლის ანალიზის ინოვაციური ტექნოლოგია უბრალოდ არ არსებობდა. როდესაც 2015 წელს ჟურნალისტმა John Carreyrou-მ პირველი მამხილებელი სტატია გამოაქვეყნა, გაირკვა, რომ Theranos-ის ლაბორატორიები არაფუნქციური იყო, ხოლო კომპანიის მიერ მოპოვებული შედეგები გაყალბებული.
რატომ დაიჯერეს ჟურნალისტებმა?
დღეს, როდესაც Theranos-ის ისტორია უკვე დახურულია და Holmes-ი სასჯელს იხდის, ბევრი მედიასაშუალება ცდილობს გააანალიზოს, რა შეცდომები დაუშვეს. იმ დროისთვის, ჟურნალისტები ეძებდნენ ისტორიებს ქალ დამფუძნებლებზე, რომლებიც მამაკაცებით დომინირებულ სფეროში ინოვაციებს ნერგავდნენ. Holmes-ი, თავისი შავი კუსფერითა და დამაჯერებელი საუბრით, იდეალურად ასრულებდა „გენიოსი აუტსაიდერის“ როლს.
როგორც ყოფილი რედაქტორები იხსენებენ, Theranos-ის დაფაზე არსებული გავლენიანი ფიგურები, მათ შორის აშშ-ის ყოფილი მაღალჩინოსნები, ქმნიდნენ სანდოობის ილუზიას. თუმცა, იყო წითელი დროშებიც: კომპანია არ აქვეყნებდა რეცენზირებად სამეცნიერო მონაცემებს (peer-reviewed data), ხოლო თავად Holmes-ი ჟურნალისტებს არ აძლევდა საშუალებას, დაესწრათ ანალიზის რეალური პროცესისთვის. ისინი ხშირად მიუთითებდნენ „უსაფრთხოების ნორმებზე“ და კითხვებს აიგნორებდნენ.
სისტემური პრობლემა
ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ Theranos-ის შემთხვევა არ არის მხოლოდ ერთი ადამიანის თაღლითობა, არამედ სილიკონის ველის კულტურის ანარეკლია. საინვესტიციო სამყარო ხშირად ახალისებს „ზედმეტ თავდაჯერებულობას“, რაც ზღვარზე გადის რეალობასა და დელუზიას შორის. ინვესტორები ხშირად აბანდებენ ფულს ადამიანებში და არა მზა პროდუქტში, რაც ქარიზმატულ თაღლითებს დიდ შესაძლებლობებს უხსნის.
დღეს ეს ისტორია მნიშვნელოვანი გაკვეთილია მედიისთვის. კრიტიკული აზროვნება და სამეცნიერო მტკიცებულებების მოთხოვნა გაცილებით მნიშვნელოვანია, ვიდრე ლამაზად შეფუთული ისტორია წარმატებულ დამფუძნებელზე. Theranos-ის საქმემ აჩვენა, რომ ტექნოლოგიური პროგრესის სახელით შეიძლება ძალიან საშიში თაღლითობებიც კი იმალებოდეს, რაც სამედიცინო სფეროში განსაკუთრებით კრიტიკული და სახიფათოა.