ნოემბრის სავსემთვარეობა: რა უნდა ვიცოდეთ Beaver Moon-ის შესახებ
ნოემბრის სავსემთვარეობა და სუპერმთვარის ფენომენი
2026 წლის ნოემბერში ასტრონომიის მოყვარულებს განსაკუთრებული სანახაობა ელოდებათ. 24 ნოემბერს, თბილისის დროით დღის მეორე ნახევარში, მთვარე სრულ ფაზას მიაღწევს. ეს მოვლენა გამორჩეულია იმითაც, რომ ის სამი თანმიმდევრული „სუპერმთვარეობის“ ციკლის დასაწყისია. სუპერმთვარეობა მაშინ ხდება, როდესაც მთვარე დედამიწასთან თავის ორბიტაზე ყველაზე ახლოს, პერიგეუმთან ახლოს იმყოფება. შედეგად, ჩვენი ბუნებრივი თანამგზავრი ჩვეულებრივზე დაახლოებით 14%-ით დიდი და 30%-ით უფრო კაშკაშა ჩანს.
ტრადიციულად, ნოემბრის სავსემთვარეობას „თახვის მთვარეს“ (Beaver Moon) უწოდებენ. ეს სახელი ძველ ფერმერთა ალმანახიდან მოდის და უკავშირდება პერიოდს, როდესაც თახვები ზამთრის მოახლოებასთან ერთად საკვებს იმარაგებენ და თავიანთ ბუნაგებს აფარებენ თავს. სხვადასხვა კულტურაში მას სხვა სახელებითაც მოიხსენიებენ, მაგალითად, კანადის მკვიდრი ხალხი მას „ყინვის მთვარეს“ უწოდებს, ხოლო ტლინგიტის ტომი — „თხრის მთვარეს“.
როგორ დავაკვირდეთ მთვარეს?
მიუხედავად იმისა, რომ მთვარის სრული განათება კონკრეტულ დროს ფიქსირდება, მისი სილამაზით ტკბობა 23 და 24 ნოემბრის საღამოებსაც შეგიძლიათ. თუ გსურთ მთვარის ფოტოების გადაღება, გახსოვდეთ „მთვარის ილუზიის“ შესახებ — როდესაც მთვარე ჰორიზონტთან ახლოსაა, ის ვიზუალურად უფრო დიდი გვეჩვენება, ვიდრე ზენიტში ყოფნისას. ამ დროს ატმოსფერული მოვლენების, კერძოდ, რეილის გაბნევის (Rayleigh scattering) გამო, მას შესაძლოა მოყვითალო-ნარინჯისფერი ელფერიც დაჰკრავდეს.
დაკვირვებისთვის არ არის აუცილებელი ძვირადღირებული ტექნიკა. თუ გაქვთ ბინოკლი, შეგიძლიათ მთვარის ზედაპირის დეტალები უფრო ახლოდან დაათვალიეროთ. ფოტოგრაფიისთვის კი რეკომენდებულია შტატივის გამოყენება, რათა გამოსახულება მაქსიმალურად სტაბილური იყოს. თუ უფრო დეტალური კადრების მიღება გსურთ, სასურველია გამოიყენოთ მინიმუმ 400 მმ-იანი ფოკუსური მანძილის მქონე ობიექტივი.
ცა მთვარის გარდა
ნოემბრის სავსემთვარეობის პერიოდში ცაზე სხვა საინტერესო ციური სხეულების დანახვაც შესაძლებელია. მარსი, იუპიტერი და სატურნი ამ დღეებში განსაკუთრებით კარგად ჩანს. კერძოდ, მარსი ლომის თანავარსკვლავედში, იუპიტერის გვერდით, სტაბილურად კაშკაშებს, ხოლო სატურნი თევზების თანავარსკვლავედშია მოქცეული. ვენერა კი დილის ცაზე „დილის ვარსკვლავის“ სტატუსით მოგვევლინება.
საქართველოდან დაკვირვების მსურველებს ვურჩევთ, გამოიყენონ სპეციალური მობილური აპლიკაციები, როგორიცაა Stellarium ან SkySafari, რათა ზუსტად განსაზღვრონ მთვარის ამოსვლის დრო და მიმართულება საკუთარი ლოკაციის მიხედვით. ეს აპლიკაციები დაგეხმარებათ, არ გამოტოვოთ არც ერთი მნიშვნელოვანი ასტრონომიული მომენტი და მაქსიმალურად ეფექტურად დაგეგმოთ დაკვირვება.