NASA-ს მარსის სიმულაციური მისია წარმატებით დასრულდა
მარსის სიმულაცია დედამიწაზე
NASA-ს Crew Health and Performance Exploration Analog (CHAPEA) პროექტის მეორე მისია ოფიციალურად დასრულდა. ოთხმა მოხალისემ — როს ელდერმა, მეთიუ მონტგომერიმ, ელენ ელისმა და ჯეიმს სპაისერმა — 378 დღე გაატარეს ჰიუსტონში, ჯონსონის კოსმოსური ცენტრის ტერიტორიაზე მდებარე სპეციალურ ჰაბიტატში. 2025 წლის 19 ოქტომბერს დაწყებული ექსპერიმენტი მიზნად ისახავდა იმ სირთულეების შესწავლას, რომლებსაც ასტრონავტები მარსზე მოგზაურობისას წააწყდებიან.
დაახლოებით 158 კვადრატული მეტრის ფართობის მქონე, 3D პრინტერით დაბეჭდილი ნაგებობა სრულად იმეორებდა მარსის ბაზის პირობებს. მონაწილეები იზოლაციაში ცხოვრობდნენ და ასრულებდნენ ისეთ რუტინულ დავალებებს, როგორებიცაა ჰაბიტატის ტექნიკური მომსახურება, მცენარეების მოყვანა და სიმულაციური გასვლები ღია სივრცეში, ე.წ. „კოსმოსური გასეირნებები“. ყოველი ასეთი გასვლის წინ მათ სპეციალური საჰაერო კარიბჭის გავლა უწევდათ.
იზოლაციის გამოწვევები და შედეგები
მკვლევარები მხოლოდ იზოლაციით არ შემოიფარგლებოდნენ. ეკიპაჟი მუდმივად განიცდიდა რეალურ კოსმოსურ მისიაში არსებულ სტრესულ ფაქტორებს: რესურსების შეზღუდვას და კომუნიკაციის შეფერხებას. დედამიწიდან მარსამდე სიგნალის დაყოვნების სიმულაცია კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ფსიქოლოგიური და ოპერაციული მზაობის შესამოწმებლად.
NASA-ს განცხადებით, მიღებული მონაცემები გადამწყვეტი იქნება კოსმოსური კვების სისტემების ოპტიმიზაციისა და ხანგრძლივი მისიების დაგეგმვისთვის. ეს ინფორმაცია დაეხმარება სააგენტოს, უკეთ მოამზადოს ასტრონავტები მთვარისა და მარსის მომავალი ექსპედიციებისთვის, სადაც დედამიწიდან დაშორება და რესურსების დეფიციტი ყოველდღიურობის ნაწილი იქნება.
რა იქნება შემდეგი?
CHAPEA-ს პროგრამა 2023 წელს დაიწყო და მას შემდეგ სააგენტომ უკვე დააგროვა უნიკალური გამოცდილება. NASA-მ უკვე დაიწყო ახალი მოხალისეების ძიება მომდევნო, უფრო მასშტაბური მისისთვის. დაგეგმილი პროექტი, რომელიც CHAPEA-ს გამოცდილებას სხვა კოსმოსურ სიმულაციებთან აერთიანებს, 2027 წლის აგვისტომდე არ დაიწყება.
საქართველოსთვის, ისევე როგორც მთელი მსოფლიოსთვის, ეს კვლევები მნიშვნელოვანია იმით, რომ კაცობრიობა ნაბიჯ-ნაბიჯ უახლოვდება სხვა პლანეტების კოლონიზაციის იდეას. თუმცა, მანამ, სანამ რეალური მარსის მისია შედგება, დედამიწაზე ჩატარებული ეს სიმულაციები რჩება საუკეთესო საშუალებად იმის გასარკვევად, თუ რამდენად მზად არის ადამიანი კოსმოსური სიცარიელის დასაპყრობად.