მზის სისტემაში შესაძლო ახალი ჯუჯა პლანეტა აღმოაჩინეს
ახალი აღმოჩენა კოსმოსის სიღრმეში
ასტრონომიის სამყაროში მნიშვნელოვანი სიახლეა: ჩილეში მდებარე Vera C. Rubin-ის ობსერვატორიის მკვლევრებმა ჩვენს მზის სისტემაში ახალი პოტენციური ჯუჯა პლანეტა გამოავლინეს. ობიექტი, რომელსაც დროებით 2026 ED138 უწოდეს, მეცნიერებმა ოქტომბრის შუა რიცხვებში, ობსერვატორიის მიერ შეგროვებული მონაცემების ანალიზისას იპოვეს. ჰარვარდ-სმიტსონის ასტროფიზიკის ცენტრის მკვლევარმა, მეთიუ ჰოლმანმა, არქივებში 2016 წლამდე დათარიღებული ჩანაწერებიც მოიძია, რამაც შესაძლებელი გახადა ობიექტის ტრაექტორიის ათწლიანი ისტორიის აღდგენა.
2026 ED138 ნეპტუნის მიღმა არსებული ობიექტების კატეგორიას მიეკუთვნება. მისი დიამეტრი, წინასწარი შეფასებით, 600-დან 1500 კილომეტრამდე მერყეობს, ხოლო მზისგან დაშორება დაახლოებით 46 ასტრონომიული ერთეულია. შედარებისთვის, პლუტონი მზიდან საშუალოდ 40 ასტრონომიული ერთეულის დაშორებით მოძრაობს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ციური სხეული თავის კატეგორიაში ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა და დიდი ზომისაა, ის აქამდე შეუმჩნეველი რჩებოდა, რადგან მისი პოზიცია ირმის ნახტომის დისკოს ფონზე მდებარეობს, სადაც მილიონობით ვარსკვლავის სინათლე სხვა ობიექტების დანახვას ართულებს.
რა განსაზღვრავს ჯუჯა პლანეტის სტატუსს?
პლანეტასა და ჯუჯა პლანეტას შორის მთავარი განსხვავება მათი ორბიტის გარემოცვაა. ორივე მათგანს გააჩნია საკმარისი გრავიტაცია იმისთვის, რომ სფერული ფორმა მიიღოს, თუმცა ნამდვილი პლანეტა თავის ორბიტას სხვა მსგავსი ზომის ობიექტებისგან წმენდს. ჯუჯა პლანეტები, როგორიცაა პლუტონი, ჰაუმეა, მაკემაკე, ერისი და ცერერა, თავიანთი ორბიტის რეგიონში სხვა მრავალ ობიექტთან ერთად თანაარსებობენ.
2026 ED138-ის ჯუჯა პლანეტად ოფიციალურად აღიარებისთვის მეცნიერებს მისი ზომისა და ფორმის უფრო ზუსტი დადგენა სჭირდებათ. აუცილებელია დადასტურდეს, რომ ობიექტს საკმარისი მასა აქვს სფერული ფორმის შესანარჩუნებლად. ასტრონომიული კვლევებისას მსგავსი ობიექტების იდენტიფიცირება რთული პროცესია, რადგან მათთან მიახლოება და დეტალური სურათების გადაღება კოსმოსური ზონდების გარეშე თითქმის შეუძლებელია. მაგალითად, New Horizons-ის მისიას პლუტონამდე მისაღწევად თითქმის ცხრა წელი დასჭირდა.
რას ნიშნავს ეს აღმოჩენა?
მზის სისტემა ბევრად უფრო ვრცელი და მრავალფეროვანი სტრუქტურაა, ვიდრე ეს ხშირად სახელმძღვანელოებშია გამოსახული. ნეპტუნის მიღმა არსებული კოიპერის სარტყელი და მიმოფანტული დისკო ათასობით მცირე და დიდ სხეულს იტევს. მკვლევრები აღიარებენ, რომ 2026 ED138 ერთადერთი არ არის; არსებობს ათობით სხვა კანდიდატი, როგორიცაა Gonggong, Quaoar, Sedna და Orcus, რომლებიც შესაძლოა მომავალში ჯუჯა პლანეტების ოფიციალურ სიას შეემატონ.
მიუხედავად იმისა, რომ ეს აღმოჩენა პირდაპირ გავლენას არ ახდენს ჩვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე, ის კიდევ ერთხელ გვახსენებს, თუ რამდენი რამ არის ჯერ კიდევ უცნობი ჩვენი უახლოესი კოსმოსური სამეზობლოს შესახებ. თითოეული ასეთი ობიექტი მეცნიერებს მზის სისტემის ფორმირებისა და ევოლუციის უკეთ გააზრებაში ეხმარება. უახლოეს პერიოდში მეცნიერები გააგრძელებენ მონაცემების დამუშავებას, რათა დაადგინონ, დაიკავებს თუ არა 2026 ED138 თავის ადგილს მზის სისტემის ოფიციალურად აღიარებულ ჯუჯა პლანეტებს შორის.