მთვარე ზომაში იკლებს: მეცნიერებმა 10 000-ზე მეტი ბზარი აღმოაჩინეს
მთვარის „შეკუმშვის“ პროცესი
კოსმოსური კვლევების ახალმა მონაცემებმა მთვარის გეოლოგიური ისტორიის შესახებ საინტერესო დეტალები გამოავლინა. მეცნიერები დიდი ხანია ვარაუდობენ, რომ ჩვენი ბუნებრივი თანამგზავრი, რომელიც დედამიწის შექმნის ადრეულ ეტაპზე მომხდარი კოლოსალური შეჯახების შედეგად ჩამოყალიბდა, შიდა სითბოს კარგავს. ეს გაგრილების პროცესი მთვარის თანდათანობით შეკუმშვას იწვევს, რაც ზედაპირზე შესამჩნევ კვალს ტოვებს.
Lunar Reconnaissance Orbiter-ის (LROC) კამერით გადაღებულ უახლეს ფოტოებზე დაყრდნობით, მკვლევარებმა მთვარის ზედაპირზე 10 000-ზე მეტი ახალი ნაპრალი და გეოლოგიური დეფექტი აღმოაჩინეს. ეს მონაცემები მეცნიერებს საშუალებას აძლევს, უფრო ზუსტად განსაზღვრონ მთვარის ზომის ცვლილების მასშტაბი. ვარაუდობენ, რომ ბოლო 400-დან 800 მილიონი წლის განმავლობაში მთვარის რადიუსი დაახლოებით 45 მეტრით შემცირდა.
ტექტონიკური თავისებურებები
მთვარის გეოლოგია დედამიწისგან რადიკალურად განსხვავდება. ჩვენს პლანეტაზე ტექტონიკური აქტივობა რამდენიმე დიდი ფილის მოძრაობითაა განპირობებული, მთვარე კი ე.წ. „ერთფენიანი“ სხეულია. მას არ გააჩნია ტექტონიკური ფილები, ამიტომ მისი ქერქი ერთიანია და ნაპრალებიც მთელი ზედაპირის მასშტაბითაა მიმოფანტული.
აღმოჩენილ სტრუქტურებს შორის არის ე.წ. „ლობატური ნაპრალები“ (lobate scarps) — გრძელი, მრუდხაზოვანი ფორმები, რომლებიც მთვარის შეკუმშვისა და ქერქის ზემოთ აწევის შედეგად ჩნდება. გარდა ამისა, დაფიქსირდა მცირე ზომის ქედები, რომლებიც მთვარის ბნელ ვაკეებზე „ნაოჭების“ მსგავსად გამოიყურება. თომას უოტერსმა, სმითსონის ეროვნული ავიაციისა და კოსმოსური მუზეუმის მეცნიერმა, აღნიშნა, რომ აღმოჩენილი ბზარების რაოდენობა გაცილებით დიდია, ვიდრე მანამდე წარმოედგინათ და ეს პროცესი დღესაც აქტიურად გრძელდება.
რა გავლენას ახდენს მთვარის ქერქი?
მკვლევართა ჯგუფმა შექმნა მთვარის გლობალური რუკა, სადაც დეტალურად არის დატანილი ათასობით ნაპრალი. კვლევამ აჩვენა, რომ ბზარების განაწილება არათანაბარია. იმ რეგიონებში, სადაც მთვარის ქერქი უფრო სქელია, ნაპრალები შედარებით იშვიათია. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ სქელი ქერქი ერთგვარ იზოლატორად მოქმედებდა, რაც ადრეულ ეტაპზე მთვარის შიდა სითბოს ინარჩუნებდა და ხელს უშლიდა მის სწრაფ შეკუმშვასა და დაბზარვას.
ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი ნაბიჯია მთვარის ევოლუციის უკეთ გასაგებად. მიუხედავად იმისა, რომ ეს პროცესები მილიონობით წელს მოიცავს, ის გვაჩვენებს, რომ ჩვენი თანამგზავრი კვლავ „ცოცხალი“ და დინამიური გეოლოგიური სხეულია. კვლევის შედეგები, რომელიც Planetary Science Journal-ში გამოქვეყნდა, სამომავლო მისიებისთვისაც იქნება სასარგებლო, რადგან მთვარის ზედაპირის სტაბილურობის ცოდნა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია მომავალი კოსმოსური ბაზების დაგეგმვისას.