ხელოვნური ინტელექტის წინააღმდეგ: დასაქმებულმა რელიგიური გამონაკლისი მოიპოვა

ხელოვნური ინტელექტის (AI) стрімული განვითარება და მისი სამუშაო პროცესებში აქტიური ინტეგრაცია არაერთ კითხვის ნიშანს აჩენს. თუმცა, დისკუსია უკვე გასცდა ტექნოლოგიურ და ეთიკურ საზღვრებს და სამართლებრივ სიბრტყეში გადავიდა. კენტუკის უნივერსიტეტის ადმინისტრატორმა, დევიდ დურმანმა, ოფიციალურად მოიპოვა უფლება, უარი თქვას სამუშაო ადგილზე ხელოვნური ინტელექტის გამოყენებაზე, რაც რელიგიური გამონაკლისის პრინციპით განხორციელდა.

ჰუმანიზმი, როგორც მორალური საფუძველი

საინტერესოა, რომ დურმანი არ არის რელიგიური კონფესიის მიმდევარი. ის თავს ჰუმანისტად მიიჩნევს — ადამიანად, რომელიც მორალურ და ეთიკურ ჩარჩოებს არა ზებუნებრივ ძალებზე, არამედ ადამიანურ კეთილდღეობაზე, კრიტიკულ აზროვნებასა და ინდივიდუალურ პასუხისმგებლობაზე აფუძნებს. „ჰუმანიზმი ადამიანური გამოცდილებისა და სამყაროსთან ურთიერთქმედების ფილოსოფიაა“, — აცხადებს დურმანი. მისი თქმით, ტექნოლოგიების ზედმეტი გამოყენება, რომელიც ადამიანის გონებრივ მონაწილეობას ამცირებს, პირდაპირ ეწინააღმდეგება მის მსოფლმხედველობას.

ამერიკის ჰუმანისტთა ასოციაციის (AHA) დახმარებით, დურმანმა დაამტკიცა, რომ AI-ს სავალდებულო გამოყენება მის რწმენას ლახავს. იგი მიიჩნევს, რომ ეს ტექნოლოგია საფრთხეს უქმნის შემოქმედებითობას, ზიანს აყენებს გარემოს და ანაცვლებს იმ კრიტიკულ აზროვნებას, რომელიც ადამიანს მორალურ სუბიექტად აყალიბებს.

პრეცედენტი და სამართლებრივი სტანდარტები

კენტუკის უნივერსიტეტმა განაცხადა, რომ თითოეულ მსგავს მოთხოვნას ინდივიდუალურად განიხილავს. უნივერსიტეტის წარმომადგენლის თქმით, დურმანის შემთხვევაში შესაძლებელი გახდა ისეთი სამუშაო გარემოს შექმნა, სადაც ის შეძლებს თავისი მოვალეობების შესრულებას ხელოვნური ინტელექტის გარეშე, მისი სამსახურებრივი ფუნქციების დაზიანების გარეშე. ეს გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია, რადგან ის აფართოებს „რელიგიური გამონაკლისის“ ცნებას და მასში არარელიგიური, თუმცა მყარი მორალური პრინციპების მქონე პირებსაც მოიცავს.

მსგავსი პრეცედენტი მანამდე ერინ მაუსმა, პროგრამულმა ინჟინერმა და უნიტარული უნივერსალიზმის მიმდევარმა შექმნა. მიუხედავად იმისა, რომ პროგრამირების სფეროში AI-ს გამოყენება თითქმის სტანდარტად იქცა, მაუსმა მაინც მოახერხა საკუთარი რწმენის დაცვა. დურმანის შემთხვევა კი ადასტურებს, რომ ეს უფლება არა მხოლოდ პროგრამისტებზე, არამედ ადმინისტრაციულ რგოლში დასაქმებულებზეც ვრცელდება.

რა გავლენას მოახდენს ეს დასაქმებულებზე?

დურმანის მიზანი არ არის სხვებისთვის საკუთარი შეხედულებების თავსმოხვევა. ის იმედოვნებს, რომ მისი მაგალითი გაამხნევებს სხვა დასაქმებულებს, რომლებსაც მსგავსი ეთიკური დილემები აქვთ. ამერიკის ჰუმანისტთა ასოციაციის იურისტების განცხადებით, მნიშვნელოვანია, რომ არარელიგიურმა პირებმაც იცოდნენ: კანონი მათაც იცავს, თუკი მათი ღრმა რწმენა და პრინციპები სამუშაო პირობებთან კონფლიქტში მოდის.

საქართველოში, სადაც ხელოვნური ინტელექტის დანერგვა კერძო და საჯარო სექტორში სულ უფრო ინტენსიური ხდება, მსგავსი პრეცედენტები ჯერჯერობით იშვიათია. თუმცა, დასაქმებულთა უფლებებისა და ტექნოლოგიური ეთიკის საკითხი დროთა განმავლობაში უფრო აქტუალური გახდება. დურმანის შემთხვევა ნათლად აჩვენებს, რომ ტექნოლოგიური პროგრესის პირობებში ადამიანს აქვს უფლება, დაიცვას საკუთარი ინტელექტუალური ავტონომია და დაჟინებით მოითხოვოს ისეთი სამუშაო გარემო, რომელიც მის ღირებულებებთან თანხვედრაშია.