Deepwater Horizon-ის კატასტროფის გრძელვადიანი გავლენა ოკეანეზე

2010 წლის აპრილში მომხდარი Deepwater Horizon-ის ნავთობის პლატფორმის აფეთქება კაცობრიობის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ ეკოლოგიურ კატასტროფად დარჩა. თუმცა, წლების შემდეგ ჩატარებული ახალი მეცნიერული კვლევა ადასტურებს, რომ ზიანი გაცილებით ღრმა და ხანგრძლივია, ვიდრე ეს აქამდე წარმოგვედგინა. მეცნიერთა ჯგუფმა, რომელმაც 2011-დან 2023 წლამდე პერიოდი შეისწავლა, დაადგინა, რომ მექსიკის ყურის სიღრმისეულ ზონებში ბიომრავალფეროვნება კრიტიკულად შემცირდა.

ეკოსისტემის კოლაფსი და გენეტიკური კრიზისი

კვლევის შედეგები, რომლებიც Proceedings of the National Academy of Sciences-ში გამოქვეყნდა, შოკისმომგვრელია: ოკეანის სიღრმეში მობინადრე სახეობების, მათ შორის რვაფეხების, კრილის, კალმარებისა და კრევეტების პოპულაციები 60-დან 85 პროცენტამდე შემცირდა. ეს არის უპრეცედენტო მაჩვენებელი, რომელიც ოკეანის ამ ნაწილს „ყველაზე სწრაფად და მძიმედ დეგრადირებულ ეკოსისტემად“ აქცევს. მეცნიერები შიშობენ, რომ პოპულაციის ასეთი მკვეთრი კლება იწვევს ე.წ. გენეტიკურ „ბოთლის ყელს“ (genetic bottleneck), რაც სახეობების შემდგომ აღდგენას თითქმის შეუძლებელს ხდის.

მკვლევარებმა უარყვეს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა წყლის ტემპერატურის ცვლილება ან ჟანგბადის დონის ვარდნა, და დაასკვნეს, რომ ეკოსისტემის კოლაფსის ერთადერთი ლოგიკური მიზეზი Deepwater Horizon-ის ავარიაა. გარდა ცოცხალი ორგანიზმების განადგურებისა, ამ პროცესმა შესაძლოა შეამციროს ოკეანის უნარი, ატმოსფეროდან ნახშირორჟანგი შთანთქას და ის სიღრმეებში დაასაწყობოს, რაც კლიმატური ცვლილებების კონტექსტში საგანგაშო სიგნალია.

რატომ ვერ ხერხდება აღდგენა?

სპეციალისტების თქმით, სიღრმისეული ზონები, რომლებიც ზედაპირიდან კილომეტრების დაშორებით მდებარეობს, ხშირად დაუცველად მიიჩნევა ადამიანური საქმიანობის ზემოქმედებისგან. თუმცა, ამ შემთხვევაში, ნავთობისა და ქიმიური დისპერსანტების ნარჩენებმა ისეთი გარემო შექმნა, სადაც ბიოლოგიური მდგრადობა ფაქტობრივად გაქრა. Tracey Sutton-მა, კვლევის წამყვანმა ავტორმა, აღნიშნა, რომ რეგიონიდან გაქრნენ დიდი მტაცებლები, მაგალითად, კაშალოტები, რომელთაც ათწლეულის განმავლობაში აღარავინ შეხვედრია.

მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ ეს კვლევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამომავლო ინდუსტრიული პროექტების დაგეგმვისას. მაგალითად, ოკეანის ფსკერზე დაგეგმილმა სამთო-მომპოვებელმა სამუშაოებმა შესაძლოა ისეთივე ან უფრო მძიმე ზიანი მიაყენოს ეკოსისტემებს, ვიდრე ნავთობის დაღვრამ, რადგან წყალში მძიმე მეტალებისა და საპოხი მასალების ჩაშვება ეკოლოგიურ ბალანსს საბოლოოდ დაარღვევს.

რა მნიშვნელობა აქვს ამას ჩვენთვის?

მიუხედავად იმისა, რომ მოვლენები ატლანტის ოკეანის მიღმა ვითარდება, კვლევა გლობალური მასშტაბის გაკვეთილია. ის გვაჩვენებს, თუ რამდენად დაუცველია მსოფლიო ოკეანე ტექნოგენური კატასტროფების მიმართ და რამდენად რთულია ბუნებრივი რესურსების აღდგენა. საქართველოსთვის, რომელიც შავი ზღვის ეკოლოგიურ მდგრადობაზეა დამოკიდებული, მსგავსი კვლევები შეხსენებაა იმისა, რომ საზღვაო ინდუსტრიული პროექტების განხორციელებისას გარემოზე ზემოქმედების შეფასება უნდა იყოს უმაღლესი პრიორიტეტი. ბუნების აღდგენა ათწლეულებს მოითხოვს და ხშირად, ზიანი შეუქცევადია.