აშშ-ის საზღვაო ძალები პორტატულ ბირთვულ რეაქტორს დაამონტაჟებენ
აშშ-ის საზღვაო ძალებმა (US Navy) გადაწყვიტა, საკუთარი ინფრასტრუქტურის ენერგოუსაფრთხოება ინოვაციური გზით განამტკიცოს. უწყებამ აირჩია კომპანია Radiant Industries-ის მიერ შემუშავებული „Kaleidos“-ის ტიპის მიკრორეაქტორი, რომელიც პორტატულობასა და მაღალ ეფექტურობას აერთიანებს. პროექტის მიზანია, ინდიანას შტატში მდებარე Naval Weapons Station Crane-ის ტერიტორიაზე კრიტიკული სისტემების უწყვეტი მუშაობა უზრუნველყოს, მაშინაც კი, თუ ძირითადი ელექტროქსელი მწყობრიდან გამოვა.
ტექნოლოგია, რომელიც გადაადგილებადია
Radiant-ის „Kaleidos“ წარმოადგენს ქარხნულად აწყობილ, ჰელიუმით გაგრილებად რეაქტორს, რომელიც 1 მეგავატი სიმძლავრის ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს. მისი მთავარი უპირატესობა ტრანსპორტირებაა: დანადგარის გადატანა შესაძლებელია სატვირთო ავტომობილით, გემით ან საჰაერო გზით. ის არ საჭიროებს რთულ საინჟინრო სამუშაოებს ან წყლის დიდ რეზერვუარებს გაგრილებისთვის, რაც ტრადიციული ბირთვული სადგურებისთვის დამახასიათებელია.
რეაქტორი იყენებს TRISO-ს ტიპის საწვავს და, კომპანიის განცხადებით, ერთჯერადი შევსებით ხუთ წლამდე მუშაობს. Radiant-მა აიღო პასუხისმგებლობა საწვავის მომარაგებასა და რადიოაქტიური ნარჩენების მართვაზე, რაც ნიშნავს, რომ ბაზის ტერიტორიაზე ნარჩენების გრძელვადიანი შენახვა საჭირო არ იქნება. აშშ-ის არმიის სპეციალური პროგრამის ფარგლებში, დანადგარის დემონტაჟის შემდეგ, რადიოაქტიური მასალები ობიექტიდან ორ წელიწადში უნდა გაიტანონ.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
Naval Weapons Station Crane არ არის რიგითი სამხედრო ობიექტი. ის აერთიანებს შეიარაღების კვლევისა და განვითარების ცენტრებს, ელექტრომაგნიტური ომის დანაყოფებსა და საბრძოლო მასალების საწარმოო ხაზებს. ბრენდან როჯერსმა, საზღვაო ძალების მაღალჩინოსანმა, აღნიშნა, რომ ასეთი ავტონომიური ენერგიის წყარო კრიტიკულ სამხედრო სისტემებს „ჩაქრობისგან“ დაიცავს.
თუმცა, პროექტი კრიტიკის გარეშე არ დარჩენილა. ზოგიერთი ექსპერტი და ანტიბირთვული ორგანიზაცია შეშფოთებას გამოთქვამს იმ ფაქტზე, რომ რადიოაქტიური საწვავით დატვირთული რეაქტორების საჯარო გზებით გადაადგილება გარკვეულ რისკებს შეიცავს. გარდა ამისა, „Kaleidos“ ჯერ კიდევ არ არის სრულად გამოცდილი რეალურ სამუშაო პირობებში, ამიტომ მომავალი ტესტირებები აიდაჰოს ეროვნულ ლაბორატორიაში გადამწყვეტი იქნება იმის დასადგენად, რამდენად რეალისტურია ეს გეგმა.
ისტორიული კონტექსტი და მომავალი
აშშ-ის სამხედროებს ბირთვული ენერგიის მიწისზედა გამოყენების მცდელობა წარსულშიც ჰქონიათ. 1960-იან წლებში ანტარქტიდაზე, McMurdo Station-ში, პორტატული რეაქტორი PM-3A ფუნქციონირებდა, თუმცა ტექნიკური პრობლემებისა და ეკოლოგიური რისკების გამო, ის საბოლოოდ დაიხურა. დღევანდელი პროექტი სწორედ ამ მწარე გამოცდილების გათვალისწინებით, მკაცრი უსაფრთხოების სტანდარტებით იგეგმება.
პენტაგონს სურს, რომ პროტოტიპი 2028 წლის სექტემბრისთვის უკვე მუშაობდეს. მიუხედავად იმისა, რომ რეაქტორი ბაზის მთლიანი ენერგომომარაგების ჩანაცვლებას არ ისახავს მიზნად, მისი დანერგვა აშშ-ის თავდაცვის სექტორში ენერგეტიკული დამოუკიდებლობისკენ გადადგმული მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. ქართველი მკითხველისთვის ეს სიახლე საინტერესოა როგორც ტექნოლოგიური პროგრესის მაგალითი, რომელიც სამომავლოდ შესაძლოა უფრო ფართო, სამოქალაქო დანიშნულებითაც იქნას გამოყენებული ისეთ რთულად მისადგომ რეგიონებში, სადაც ელექტროქსელები არასტაბილურია.