აშშ-ის საჰაერო სივრცეს ხელოვნური ინტელექტი გააკონტროლებს
აშშ-ის ფედერალურმა საავიაციო ადმინისტრაციამ (FAA) მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული სისტემა, სახელად SMART, ქვეყნის მასშტაბით ყველა საჰაერო ცენტრში დაინერგოს. 875 მილიონი დოლარის ღირებულების პროექტი მიზნად ისახავს საჰაერო მიმოსვლის მართვის გაუმჯობესებას, შეფერხებების შემცირებას და საწვავის ეკონომიას.
როგორ მუშაობს SMART სისტემა
SMART წარმოადგენს ღრუბლოვან (cloud-based) პლატფორმას, რომელიც აანალიზებს მონაცემთა ფართო სპექტრს, მათ შორის ამინდის პროგნოზს, ფრენის ტრაექტორიებს, საჰაერო მოძრაობის ინტენსივობასა და დისპეტჩერთა სამუშაო დატვირთვას. სისტემა ავტომატურად გასცემს რეკომენდაციებს ოპტიმალური მარშრუტების, ჩამოსვლის რიგითობისა და ფრენების განრიგის შესახებ.
სისტემის ეფექტურობა უკვე გამოიცადა ვაშინგტონის საჰაერო სივრცეში, სადაც 21 სექტემბრის შემდეგ 180 რეისის მარშრუტი წარმატებით იქნა კორექტირებული. ოფიციალური მონაცემებით, ამან საშუალოდ 10 წუთით შეამცირა ფრენის დრო და თითო რეისზე დაახლოებით 300 ლიტრამდე (80 გალონი) საწვავი დაზოგა. FAA-ს ცნობით, სწორედ ამ შედეგების მთელი ქვეყნის მასშტაბით გამეორებას გეგმავენ.
დისპეტჩერებისა და ავიაკომპანიების პოზიცია
მიუხედავად იმისა, რომ მსხვილი ავიაკომპანიების, მათ შორის Delta Air Lines-ისა და American Airlines-ის ხელმძღვანელები პროექტს დადებითად აფასებენ, პროფესიული გაერთიანებები კრიტიკულად არიან განწყობილნი. აშშ-ის საჰაერო მიმოსვლის დისპეტჩერთა ეროვნულმა ასოციაციამ განაცხადა, რომ მათ არ მიუღიათ მონაწილეობა სისტემის დიზაინის, ტესტირებისა და დანერგვის პროცესში, რის გამოც ვერ შეაფასებენ მის გავლენას სამუშაო პროცესებზე.
FAA-მ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ SMART არ ცვლის ადამიან დისპეტჩერებს და არ აიღებს თვითმფრინავების მართვაზე სრულ კონტროლს. სისტემის რეკომენდაციები ვაშინგტონში ბაზირებული სპეციალისტების მიერ მოწმდება, ხოლო ადგილობრივ დისპეტჩერებს აქვთ სრული უფლებამოსილება, დაეთანხმონ თუ არა შემოთავაზებულ ცვლილებებს.
რას ნიშნავს ეს ავიაციისთვის
ამჟამად აშშ-ის საავიაციო სექტორი დისპეტჩერების დეფიციტსა და მზარდ საჰაერო მიმოსვლასთან დაკავშირებულ გამოწვევებს ებრძვის. ხელოვნური ინტელექტის ინტეგრაცია მართვის პროცესში, თეორიულად, ამ დატვირთვის შემცირების ერთ-ერთი გზაა. თუმცა, კითხვები სისტემის გამჭვირვალობასა და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებით კვლავ აქტუალური რჩება.
საქართველოსთვის, რომელიც საერთაშორისო საავიაციო კვანძების ნაწილია, მსგავსი ტექნოლოგიების დანერგვა საინტერესოა იმ კუთხით, თუ რამდენად ეფექტური იქნება ხელოვნური ინტელექტი გლობალური ფრენების მართვისას. თუ SMART სისტემა აშშ-ში წარმატებულად დაამტკიცებს თავის თავს, შესაძლოა, მსგავსი ალგორითმები ევროპისა და სხვა რეგიონების საჰაერო სივრცეებშიც გამოჩნდეს, რაც საბოლოოდ მგზავრებისთვის ფრენის გამოცდილებას უფრო პროგნოზირებადს გახდის.