აშშ-ის საჰაერო ძალები F-16-ის მოდერნიზებას გეგმავს

ამერიკის შეერთებული შტატების საჰაერო ძალები ლეგენდარული F-16 Fighting Falcon-ის გამანადგურებლებისთვის ახალი, „შემდეგი თაობის მისიის კომპიუტერის“ (Next-Generation Mission Compute) შექმნას გეგმავს. მიზანი მარტივია: 40-წლიანი ისტორიის მქონე თვითმფრინავების ელექტრონული სისტემების მოდერნიზება და მათი ექსპლუატაციის ვადის 2040-იან წლებამდე გახანგრძლივება.

ტექნოლოგიური განახლება და ხელოვნური ინტელექტი

ამჟამად საჰაერო ძალები ეძებს გადაწყვეტილებებს, რომლებიც ჩაანაცვლებს არსებულ მოდულურ კომპიუტერებს Block 40, 42, 50 და 52 სერიის თვითმფრინავებში. ახალი სისტემა უნდა ეფუძნებოდეს ღია არქიტექტურას, რაც საშუალებას მისცემს სამხედროებს, თავი დააღწიონ ე.წ. „მიმწოდებელზე მიჯაჭვულობას“ (vendor lock). ეს ნიშნავს, რომ მომავალში კომპონენტების, მეხსიერებისა და პროცესორების განახლება სხვადასხვა კომპანიის პროდუქციით იქნება შესაძლებელი, ნაცვლად ერთი კონკრეტული მწარმოებლისა.

განსაკუთრებით საინტერესოა მოთხოვნა ხელოვნური ინტელექტის (AI) და გრაფიკული პროცესორების (GPU) ინტეგრაციის შესაძლებლობაზე. მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტული დეტალები გასაიდუმლოებულია, აშშ-ის საჰაერო ძალები ითხოვს სისტემას, რომელიც მზად იქნება თანამედროვე გამოთვლითი სიმძლავრეების გამოსაყენებლად. ეს აუცილებელია იმისთვის, რომ თვითმფრინავმა შეძლოს ახალი თაობის სენსორებისა და მონაცემთა დამუშავების მოთხოვნების დაკმაყოფილება.

რატომ არის F-16 კვლავ აქტუალური?

F-16-მა პირველი გაფრენა 1974 წელს შეასრულა. იმ დროისთვის, როდესაც თვითმფრინავები საბოლოოდ ჩამოიწერება, მათი ისტორია თითქმის შვიდ ათეულ წელს მოითვლის. მიუხედავად ასაკისა, Viper-ი რჩება აშშ-ის ავიაპარკის ხერხემლად. 2024 წლის დასაწყისისთვის ამერიკულ შეიარაღებაში 900-ზე მეტი ასეთი გამანადგურებელი ირიცხებოდა, რაც მთლიანი ავიაპარკის თითქმის ნახევარია.

თვითმფრინავის სიცოცხლისუნარიანობა გასაოცარია. ჯერ კიდევ 2017 წელს საჰაერო ძალებმა მათი ფრენის რესურსი 8 000-დან 12 000 საათამდე გაზარდა. ეს მოდერნიზაცია საშუალებას აძლევს ასობით ერთეულს, 2048 წლამდე და მის შემდგომაც დარჩეს მწყობრში. მსოფლიოს 25 ქვეყანაში ჯერ კიდევ 2 100-ზე მეტი F-16 აქტიურად გამოიყენება, რაც მას მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გავრცელებულ საბრძოლო თვითმფრინავად ტოვებს.

რა ელის პროექტს მომავალში?

ამ ეტაპზე საჰაერო ძალები მხოლოდ იკვლევს ბაზარს და ტექნიკურ შესაძლებლობებს. ოფიციალური სატენდერო წინადადებები ჯერ არ გამოქვეყნებულა, თუმცა დაინტერესება ინდუსტრიის მხრიდან უზარმაზარია. სამხედროები ითხოვენ, რომ ახალი „ტვინი“ იყოს მოდულური და თავსებადი არსებულ კაბელებთან და სივრცესთან, რათა მინიმალური ჩარევით მოხდეს მისი დამონტაჟება.

მთავარი გამოწვევა ძველი პროგრამული უზრუნველყოფის ახალ აპარატურაზე ადაპტირება იქნება. F-16-ის სისტემები მილიონობით ხაზ კოდს შეიცავს და ნებისმიერი შეცდომა ფრენის დროს კრიტიკული შეიძლება აღმოჩნდეს. მიუხედავად სირთულეებისა, ეს განახლება გარდაუვალია, რადგან თანამედროვე საჰაერო ბრძოლებში სენსორული მონაცემების დამუშავება უფრო მეტ რესურსს მოითხოვს, ვიდრე ოდესმე. ქართველი მკითხველისთვის ეს მნიშვნელოვანია იმ კუთხით, რომ F-16 რჩება ნატოსა და მოკავშირე ქვეყნების საჰაერო თავდაცვის ფუნდამენტურ ელემენტად, რომლის შესაძლებლობები კიდევ ათწლეულების განმავლობაში გაიზრდება.