55 წლის წინ: როგორ შეცვალა Mariner 9-მა მარსის შესახებ ჩვენი წარმოდგენა
კოსმოსური გარღვევა 1971 წელს
1971 წლის 13 ნოემბერი კოსმოსური კვლევების ისტორიაში გარდამტეხი თარიღია. სწორედ ამ დღეს, NASA-ს აპარატმა Mariner 9-მა შეძლო მარსის ორბიტაზე გასვლა, რითაც ის გახდა პირველი ხელოვნური ობიექტი, რომელმაც სხვა პლანეტის გარშემო ბრუნვა დაიწყო. იმ დროისთვის მარსის შესახებ ჩვენი ცოდნა უკიდურესად შეზღუდული იყო. მანამდე განხორციელებულმა რამდენიმე ფრენამ მხოლოდ ზედაპირული წარმოდგენა შეგვიქმნა, რის გამოც მეცნიერების ნაწილი ვარაუდობდა, რომ მარსი მთვარის მსგავსი, კრატერებით დაფარული უსიცოცხლო სხეული იყო.
რეალობა კი ბევრად უფრო შთამბეჭდავი აღმოჩნდა. Mariner 9 მარსს გლობალური მტვრის ქარიშხლის დროს მიუახლოვდა, თუმცა, მიუხედავად ცუდი ხილვადობისა, აპარატმა მოახერხა მაღალი სტრუქტურების დაფიქსირება, რომლებიც ღრუბლებს ზემოთ იწეოდა. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, ეს იყო მზის სისტემის უდიდესი ვულკანების მწვერვალები.
აღმოჩენები, რომლებმაც მეცნიერება შეცვალა
მას შემდეგ, რაც მტვერი ჩა שכდა, Mariner 9-მა მარსის რელიეფის დეტალური სურათები გადმოგვცა. სწორედ ამ მისიის წყალობით აღმოვაჩინეთ Olympus Mons — ვულკანი, რომელიც მზის სისტემაში ყველაზე მაღალია. ასევე, კამერებმა დააფიქსირეს გიგანტური კანიონი Valles Marineris, რომელიც თავისი ზომებით ხუთჯერ აღემატება დედამიწაზე არსებულ გრანდ-კანიონს. კანიონს სახელი სწორედ ამ კოსმოსური აპარატის პატივსაცემად ეწოდა.
Mariner 9 აღჭურვილი იყო ოთხი ძირითადი ინსტრუმენტით, მათ შორის გამოსახულების გადამღები სისტემით, ულტრაიისფერი და ინფრაწითელი სპექტრომეტრებით. მისი მუშაობის პერიოდში, რომელიც თითქმის ერთ წელს გაგრძელდა, აპარატმა პლანეტის ზედაპირის 85% დაამუშავა და 7 329 ფოტოსურათი გადაიღო. გარდა ამისა, მან დეტალურად შეისწავლა მარსის ორივე თანამგზავრი — ფობოსი და დეიმოსი.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი დღეს?
Mariner 9-ის მისია იყო რბოლა საბჭოთა კავშირის Mars 2-ის წინააღმდეგ, რომელსაც 11-დღიანი უპირატესობა ჰქონდა, თუმცა NASA-ს აპარატმა პირველმა შეძლო სტაბილურ ორბიტაზე დამკვიდრება. 1972 წლის ოქტომბერში, როდესაც აპარატს საწვავი (აზოტის მარაგი) ამოეწურა, მისი ფუნქციონირება შეწყდა, თუმცა მან უკვე მოასწრო მარსის, როგორც რთული და მრავალფეროვანი სამყაროს წარმოჩენა.
დღეს, როდესაც კაცობრიობა მარსზე ადამიანის გაგზავნას გეგმავს, Mariner 9-ის მიერ დატოვებული მონაცემები კვლავაც ფუნდამენტურ საყრდენს წარმოადგენს. ამ მისიამ დაამტკიცა, რომ მარსი არ არის მხოლოდ „წითელი პლანეტა“, არამედ არის გეოლოგიურად აქტიური და საინტერესო სამყარო, რომელიც ელოდება დედამიწელების დეტალურ შესწავლას. Mariner 9-ის ისტორია დღემდე რჩება მაგალითად იმისა, თუ როგორ შეუძლია ტექნოლოგიურ პროგრესს სამყაროს შესახებ ჩვენი შეზღუდული ხედვა რადიკალურად შეცვალოს.