30 წელი მარსის კვლევის ახალ ერამდე: Mars Global Surveyor-ის ისტორია
კოსმოსური მისიის ახალი დასაწყისი
1996 წლის 7 ნოემბერი კოსმოსური კვლევების ისტორიაში გარდამტეხი თარიღია. სწორედ ამ დღეს, NASA-მ Delta II ტიპის რაკეტით Mars Global Surveyor-ი გაუშვა. ეს მისია განსაკუთრებული იყო იმით, რომ მან ორ ათწლიანი პაუზა დაარღვია — მანამდე, 1975 წლის Viking-ის მისიების შემდეგ, NASA-ს მარსისთვის წარმატებით არაფერი გაუგზავნია. ამ გაშვებამ წითელი პლანეტის შესწავლის ახალი, ინტენსიური ერა დაიწყო.
მეცნიერული გარღვევა და წყლის კვალი
Mars Global Surveyor-ი არ იყო მხოლოდ ჩვეულებრივი ორბიტერი. ცხრა წლის განმავლობაში, რაც მან აქტიურად იმუშავა, აპარატმა დედამიწაზე 240 000-ზე მეტი მაღალი ხარისხის ფოტოსურათი გადმოსცა. მისმა კვლევებმა მეცნიერებს დაანახა, რომ მარსი არ არის მკვდარი, უსიცოცხლო პლანეტა. აპარატმა ზედაპირზე აღმოაჩინა არხები, რომლებიც, სავარაუდოდ, წყლის ნაკადების მიერ იყო შექმნილი. ეს იყო უმნიშვნელოვანესი მტკიცებულება იმისა, რომ მარსზე წყალი წარსულში, შესაძლოა კი აწმყოშიც, გარკვეული ფორმით არსებობდა.
გარდა ამისა, აპარატმა მარსის სამხრეთ პოლუსზე კლიმატის ცვლილების ნიშნები და ჰემატიტის საბადოები დააფიქსირა. ჰემატიტი ისეთი მინერალია, რომელიც ხშირად წყლის ზემოქმედებით ყალიბდება. სწორედ ამ აღმოჩენამ განსაზღვრა შემდგომი მისიების ბედი: NASA-მ Spirit და Opportunity როვერები სწორედ იმ ტერიტორიებზე დასვა, სადაც Global Surveyor-მა ეს მინერალი იდენტიფიცირა.
როვერების „ხიდი“ დედამიწასთან
Mars Global Surveyor-ის ერთ-ერთი მთავარი ფუნქცია კომუნიკაცია იყო. იგი ასრულებდა ერთგვარი შუამავლის როლს დედამიწასა და მარსზე მოძრავ როვერებს შორის. Sojourner, Spirit და Opportunity - ამ აპარატების მიერ მოპოვებული მონაცემები NASA-ს სწორედ ორბიტერის საშუალებით მიეწოდებოდა. ამ გზით, Mars Global Surveyor-ი გახდა ცენტრალური რგოლი პლანეტის ზედაპირის კომპლექსურ კვლევაში.
მისიის დასასრული და მემკვიდრეობა
აპარატმა თავის საპროექტო ხანგრძლივობას მნიშვნელოვნად გადააჭარბა, თუმცა 2006 წლის ნოემბერში მისია უბედური შემთხვევის გამო შეწყდა. მანევრირებისას აპარატის ერთ-ერთი ბატარეა პირდაპირ მზის სხივების ქვეშ მოექცა, რამაც სისტემის გადახურება და ენერგიის დაკარგვა გამოიწვია. 2006 წლის ნოემბერში Mars Global Surveyor-ი სამუდამოდ გაჩუმდა.
მიუხედავად იმისა, რომ აპარატი აღარ ფუნქციონირებს, მისი წვლილი ფასდაუდებელია. მან საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე მარსმავალების მისიებს და დაგვანახა, რომ წითელი პლანეტის საიდუმლოებების ამოხსნა მხოლოდ ორბიტალური და ზედაპირული კვლევების კომბინაციით არის შესაძლებელი. დღეს, როდესაც კაცობრიობა მარსზე ადამიანის გაგზავნაზე ოცნებობს, Mars Global Surveyor-ის მიერ დაგროვილი ცოდნა რჩება ფუნდამენტად, რომელზეც მომავალი კოსმოსური მისიები შენდება.